Thiếu Máu Sắt Trong Thai Kỳ

Nhu cầu sắt tăng rõ rệt khi bạn có thai. Sắt cần thiết cho sự tổng hợp Hemoglobin, hemoglobin là protein của hồng cầu làm nhiệm vụ chuyên chở oxy cho các tế bào khác.

 

 

Trong thai kỳ, lượng máu trong cơ thể tăng dần, có khi trên mức bình thường 50%. Do đó bạn cần nhiều sắt hơn để tạo hemoglobin. Và bạn cũng cần thêm sắt cho sự phát triển  của thai nhi và bánh nhau.

Không may là hầu hết các phụ nữ khi bắt đầu có thai đều không đủ dự trữ sắt đáp ứng nhu cầu cơ thể, đặc biệt trong tam cá nguyệt II và III. Đến thời điểm không còn đủ sắt để tạo hemoglobin cho cơ thể, hiện tượng thiếu máu sẽ xảy ra.

Nguy cơ thiếu máu của bạn sẽ tăng lên khi:

     - Ốm nghén nặng, nôn ói thường xuyên

     - Các lần mang thai gần nhau quá

- Đa thai

- Chế độ ăn thiếu sắt

- Có tiền căn cường kinh, rong kinh trước đó

Đó là lí do tại sao nhu cầu sắt trong thai kỳ tăng lên từ 18–27 mg/ngày. Nếu chỉ dựa vào ăn uống đơn thuần thì khó mà đạt đủ lượng sắt cần thiết đó. Các Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát bệnh tật khuyên phụ nữ có thai phải dùng 30mg sắt nguyên tố/ngày để dự phòng thiếu máu. Nhiều loại thuốc bổ thai kỳ đáp ứng được liều lượng này.

Thiếu máu không chỉ do thiếu sắt, nhưng thiếu sắt là nguyên nhân thường gặp nhất gây thiếu máu thai kỳ. Bạn cũng có thể bị thiếu máu do thiếu acid folic (vitamin B9) hoặc thiếu vitamin B12, do mất nhiều máu hoặc bệnh lý về máu hoặc rối loạn di truyền về máu như bệnh hồng cầu hình liềm.

Điều trị thiếu máu tùy thuộc vào nguyên nhân. Bổ sung sắt không phải luôn là giải pháp đúng.

  1. Làm sao tôi biết được tôi bị thiếu máu?

Bác sĩ sẽ cho bạn làm xét nghiệm máu ngay trong lần khám đầu tiên trước có thai để xem bạn có thiếu máu không. Một trong những xét nghiệm đó là đo dung tích hồng cầu (Hct): tức là đo tỉ lệ % tế bào hồng cầu trong huyết tương của bạn. Một chỉ số khác là hemoglobin (Hb): đo số lượng (gram) hemoglobin trong máu.

Ngay cả khi bạn không thiếu máu trong những tháng đầu thai kỳ, cũng không có nghĩa là bạn sẽ không thiếu máu trong suốt  thai kỳ. Vì thế bạn cần có những xét nghiệm máu khác vào cuối tam cá nguyệt thứ II hoặc đầu tam cá nguyệt thứ III. Thông thường Hct và Hb giảm đến một mức độ nào đó trong tam cá nguyệt thứ II,  khi lượng máu trong cơ thể tăng nhanh và huyết tương (phần dịch của máu) tăng nhanh hơn số lượng và kích thước hồng cầu: đây là tình trạng thiếu máu không mong muốn, thiếu máu sinh lý

Nếu bạn bị thiếu máu (thiếu bổ sung sắt và acid folic trong thai kỳ), có thể bạn không có bất kỳ triệu chứng nào, đặc biệt là thiếu máu nhẹ. Hoặc bạn có cảm giác  mệt mỏi, yếu người, chóng mặt. (dĩ nhiên, những triệu chứng này thai phụ nào cũng có thể có dù có bị thiếu máu hay không), bạn có thể thấy da bạn tái hơn (đặc biệt ở móng tay, dưới mí mắt, và môi). Những triệu chứng khác như tim đập nhanh, đánh trống ngực, thở nhanh, nhức đầu, hay cáu kỉnh và kém tập trung…

Cuối cùng, một vài nghiên cứu cho thaáy sự liên quan giữa thiếu máu thiếu sắt nặng và cảm giác thèm ăn các chất không phải thực phẩm như nước đá, giấy, đất sét… Nếu bạn thấy thèm ăn những chất này thì đừng ăn mà hãy đi khám bác sĩ để có lời khuyên tốt nhất.

  1. Điều trị thiếu máu thiếu sắt như thế nào?

Nếu xét nghiệm cho thấy bạn thiếu máu do thiếu sắt thì bác sĩ sẽ kê toa cho bổ sung sắt, liều lượng tùy thuộc mức độ thiếu máu, nhưng có thể thêm vào lượng sắt bổ sung hàng ngày của thai kỳ töø 60-120mg sắt nguyên tố/ngày (hoặc hơn). Bạn phải tuân theo sự chỉ dẫn của bác sĩ, không bao giờ dùng quá liều kê trong toa.

Bạn cần lưu ý đến hàm lượng sắt nguyên tố hoặc sắt nguyên chất trong viên thuốc bổ sung. Một vài nhãn thuốc ghi hàm lượng sắt sulfate (một loại muối sắt),  sắt gluconate, sắt  fumarate thay vì ghi hàm lượng sắt nguyên tố.

Một viên thuốc bổ sung chứa 325mg sắt sulfate cung cấp 60mg sắt nguyên tố.

Một số khác dùng sắt gluconate, 300mg sắt gluconate có 34mg sắt nguyên tố,

hoặc sắt  fumarate, trong 325mg sắt fumarate có khoảng 106mg sắt nguyên tố.

Để hấp thụ tốt, tốt nhất bạn nên uống viên sắt lúc đói, uống với nước hoặc nước cam, nước chanh (vitamin C giúp hấp thu sắt tốt hơn), nhưng không nên uống với sữa (calci cản trở hấp thu sắt). Café và trà cũng cản trở hấp thu sắt.

Trong vòng 1 tuần sau khi bắt đầu điều trị, cơ thể bạn sẽ sản sinh ra nhiều tế bào hồng cầu mới và hemoglobin sẽ bắt đầu tăng. Thông thường trong 2 tháng vấn đề thiếu máu sẽ cải thiện. Nhưng bạn cần tiếp tục dùng thuốc sắt để đảm bảo đủ sắt dự trữ cho thai kỳ.

  1. Có tác dụng phụ gì khi dùng thuốc sắt bổ sung?

Hàm lượng sắt trong viên sắt bổ sung cao có thể gây rối loạn tiêu hóa, thường gặp nhất là táo bón, một tình trạng hay gặp ở sản phụ. Nếu bị táo bón, nên uống nước trái cây, vừa giúp bạn đỡ táo bón vừa giúp hấp thu sắt tốt hơn.

Bạn có thể bị ợ hơi, khó chịu ở bụng, buồn nôn, nôn, ít gặp hơn là tiêu chảy.

Thử uống viên sắt vào các thời điểm khác nhau trong ngày để xem thời điểm uống nào là thích hợp nhất với bạn. Ví dụ, nếu viên sắt kích thích dạ dày hoặc bạn bị ợ hơi, nóng rát cuống họng thì bạn sẽ không uống trước lúc đi ngủ vì khi nằm xuống sẽ tăng cảm giác khó chịu. Hoặc nếu viên sắt làm bạn hơi buồn nôn ngay sau khi uống thì hãy thử uống lúc sắp đi ngủ, bạn sẽ qua được cơn nôn.

Nếu những tác dụng phụ tiếp tục gây khó chịu cho bạn thì hãy hỏi bác sĩ. Các triệu chứng ở dạ dày có thể làm giảm bằng cách giảm liều sắt uống, sau đó lại tăng dần đến liều bạn cần. Hoặc chia nhỏ liều làm nhiều lần trong ngày nhằm giảm thiểu những khó chịu. Nếu những cách này vẫn không giúp được bạn thì có thể bạn sẽ phải ngưng uống viên sắt và cố gắng hấp thu sắt qua thức ăn với công thức dinh dưỡng thích hợp, nhưng đây không phải là giải pháp lý tưởng.

Ngoài ra, đừng lo lắng nếu khi uống sắt phân của bạn đen hơn. Điều đó là bình thường và là tác dụng phụ vô hại.Tuy nhiên, cần đi khám bác sĩ ngay nếu bạn thấy trong phân có máu.

  1. Thiếu máu thiếu sắt ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe của bé và của mẹ?

Thai nhi tự hấp thu sắt theo nhu cầu rất tốt, bé hấp thu sắt từ mẹ trước cả khi mẹ được cung cấp sắt. Do đó, sản phụ bị thiếu máu có thể ảnh hưởng tới dự trữ sắt ở thai, làm tăng nguy cơ thiếu máu ở trẻ sau sanh.

Thiếu máu thiếu sắt thai kỳ có liên quan đến nguy cơ sinh non và trẻ nhẹ cân. Nó cũng liên quan đến các nguy cơ nặng nề như thai chết lưu hoặc chết sau sanh.

Thiếu máu thiếu sắt thai kỳ cũng ảnh hưởng tới sức khỏe của bạn. Nó làm giảm sức đề kháng của cơ thể. Nếu bạn bị thiếu máu trong những tháng cuối thai kỳ, bạn sẽ có nhiều nguy cơ hơn nếu mất nhiều máu lúc sanh (nguy cơ băng huyết sau sanh). Bạn có thể thấy chóng mặt, tim đập nhanh, hoặc có những triệu chứng khác buộc phải nằm viện thêm 1 hay 2 ngày. Có thể bạn sẽ phải truyền máu. Và có những nghiên cứu cho thấy thiếu máu có thể làm tăng nguy cơ trầm cảm sau sanh.

  1. Làm thế nào để phòng ngừa thiếu máu thiếu sắt?

- Uống viên sắt bổ sung từ trước khi có thai và sau sanh 2-3 tháng.

- Ăn chế độ ăn giàu sắt:

+  Các loại thịt có màu đỏ (thịt bò, thịt heo) là tốt nhất; ngoài ra thịt gia cầm, các loại thịt khác và hải sản cũng rất tốt.

+  Nguồn thực vật giàu chất sắt có đậu ve, đậu lăng, đậu nành, nho khô, chà là, mận khô, trái vả, mơ, khoai tây (bỏ vỏ), bông cải xanh, củ cải đường, rau xanh, bột mì, đậu phộng, mật đường, bột yến mạch, ngũ cốc.

Nên nhớ là cơ thể bạn hấp thu sắt động vật (sắt heme) dễ dàng hơn sắt thực vật (sắt non-heme).

Một chú ý nữa là không ăn gan để bổ sung sắt. Tuyệt đối không ăn gan trong thai kỳ vì gan có chứa một lượng vitamin A không an toàn, có thể gây dị tật bẩm sinh.

Dinh dưỡng cản trở hấp thu sắt

Nếu bạn đang uống calci hoặc thuốc kháng acid có calci, thì không dùng các thuốc này khi đang bổ sung sắt qua thức ăn hoặc thuốc viên. Calci ngăn cản cơ thể hấp thu sắt. Do đó, không uống viên sắt với sữa. Thay vào đó là uống sữa giữa các bữa ăn.

Tương tự với trà và café, chúng có chứa polyphenol gây cản trở hấp thu nguồn sắt từ thuốc và thực vật.

Dinh dưỡng giúp hấp thu sắt

Ăn uống các thức ăn giàu vitamin C khi bạn uống viên sắt hoặc dùng các loại thực vật giàu chất sắt sẽ giúp cơ thể bạn hấp thu đáng kể sắt non-heme. Có thể dùng 1 ly nước cam hoặc nước cà chua, 1 nắm dâu tây, ớt chuông thái lát, hoặc nửa quảbưởi.

Ăn thịt cá (nguồn sắt heme, cơ thể bạn hấp thu dễ nhất) cũng có thể làm tăng khả năng hấp thụ sắt thực vật. Ví dụ, 1 miếng thịt bò trong 1 tô rau ớt có thể giúp bạn hấp thu sắt trong rau.

Có nhiều cách để cải thiện tình trạng thiếu máu thiếu sắt. Và nên nhớ là nếu bạn thiếu sắt, thực sự là bạn sẽ hấp thu được nhiều sắt từ thức ăn hơn những người đủ sắt!

0_iron-deficiency-anemia-in-pregnancy_3073.bc.htm

 

Dịch: Bs.Trần Việt Cường, Bs.Ng Thị Hồng Nhung, Bs. Phan Thị Bích Ngọc


Tin nổi bật

Tìm bác sĩ

Video