TĂNG HUYẾT ÁP KHÓ KIỂM SOÁT: ĐỪNG BỎ SÓT NGƯNG THỞ KHI NGỦ

TĂNG HUYẾT ÁP KHÓ KIỂM SOÁT: ĐỪNG BỎ SÓT NGƯNG THỞ KHI NGỦ

• 15/05/2026
• Phạm Khánh Nhật

Huyết áp vẫn cao dù đã dùng nhiều thuốc? Hãy kiểm tra cả giấc ngủ và hơi thở ban đêm của bạn.

Bạn có đang cảm thấy nản lòng vì huyết áp của mình rất khó kiểm soát dù đã được bác sĩ kê đến 3 – 4 loại thuốc hạ áp?

Bạn có đang tự hỏi: Tại sao mình tuân thủ điều trị mà huyết áp vẫn cao?

Đôi khi, để kiểm soát huyết áp tốt hơn, bác sĩ không chỉ cần xem lại thuốc, mà còn cần nhìn vào chất lượng giấc ngủ và hơi thở của bạn mỗi đêm.

Trong một số trường hợp, tăng huyết áp có thể liên quan đến một bệnh lý hoặc yếu tố thúc đẩy tiềm ẩn, thường được gọi là tăng huyết áp thứ phát. Khi phát hiện và xử trí đúng nguyên nhân nền, việc kiểm soát huyết áp có thể thuận lợi hơn, giảm nguy cơ biến chứng và giúp bác sĩ tối ưu hóa phác đồ điều trị.

Tăng huyết áp khởi phát sớm, tăng huyết áp nặng, tăng huyết áp khó kiểm soát hoặc tăng huyết áp kháng trị là những tình huống cần được đánh giá kỹ. Riêng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) cần được nghĩ đến ở người bệnh tăng huyết áp có thừa cân/béo phì, ngáy to, buồn ngủ ban ngày, tăng huyết áp về đêm hoặc huyết áp buổi sáng cao.

Một tình huống cần đặc biệt lưu ý là tăng huyết áp kháng trị: huyết áp vẫn chưa đạt mục tiêu dù người bệnh đã được điều trị bằng phác đồ phù hợp, thường bao gồm nhiều nhóm thuốc hạ áp, với điều kiện đã loại trừ đo huyết áp sai, không tuân thủ điều trị hoặc các yếu tố làm tăng huyết áp như ăn mặn, rượu bia, thuốc kháng viêm giảm đau, corticoid hoặc một số thuốc khác. Nhóm người bệnh này có nguy cơ biến cố tim mạch, đột quỵ, suy thận và tử vong cao hơn so với người kiểm soát huyết áp tốt. Vì vậy, các khuyến cáo hiện nay đều nhấn mạnh cần cân nhắc tầm soát OSA ở người bệnh tăng huyết áp kháng trị, đặc biệt khi có ngáy to, béo phì hoặc buồn ngủ ban ngày.

Vậy, ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) là gì?

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) xảy ra khi đường thở trên bị hẹp hoặc xẹp lặp đi lặp lại trong lúc ngủ, làm giảm hoặc ngừng luồng khí thở. Những đợt giảm thở/ngưng thở này có thể gây giảm oxy máu, thức giấc vi thể, ngủ không sâu và mệt mỏi vào ban ngày. Tình trạng thiếu oxy ngắt quãng và thức giấc lặp lại làm hoạt hóa hệ thần kinh giao cảm, tăng dao động huyết áp ban đêm và góp phần khiến huyết áp khó kiểm soát.

Một phân tích trên The Lancet Respiratory Medicine năm 2019 ước tính gần 1 tỷ người trưởng thành 30 – 69 tuổi trên thế giới có OSA ở các mức độ khác nhau, trong đó hàng trăm triệu người có OSA mức trung bình – nặng. Tại Việt Nam, OSA không phải là bệnh hiếm, đặc biệt trong các nhóm có thừa cân/béo phì, tăng huyết áp khó kiểm soát, ngáy to hoặc buồn ngủ ban ngày; tuy nhiên, nhiều trường hợp vẫn chưa được nhận biết và chẩn đoán kịp thời.

Tác hại của OSA nếu không được nhận biết và điều trị phù hợp

• Tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim
• Đột quỵ
• Đái tháo đường khó kiểm soát
• Suy giảm trí nhớ và sự tập trung
• Tai nạn giao thông hoặc tai nạn nghề nghiệp do buồn ngủ ban ngày
• Giảm chất lượng sống, mệt mỏi kéo dài, rối loạn khí sắc hoặc giảm hiệu suất làm việc

Cần nghĩ đến OSA khi nào?

• Buồn ngủ ban ngày, thức dậy mệt mỏi, nhức đầu buổi sáng
• Ngáy to, được người nhà ghi nhận có lúc ngưng thở, thở hổn hển hoặc sặc nghẹn khi ngủ
• Thức dậy nhiều lần trong giấc ngủ, ngủ chập chờn
• Tăng huyết áp khó kiểm soát, tăng huyết áp kháng trị, huyết áp ban đêm hoặc huyết áp buổi sáng cao

Ai có nguy cơ cao?

• Thừa cân, béo phì, vòng cổ lớn
• Bất thường cấu trúc mũi, hàm mặt, mô mềm quanh đường thở như xương hàm ngắn, họng chật, cuống lưỡi to, amidan to
• Nam giới, người lớn tuổi, phụ nữ sau mãn kinh, người có tiền sử gia đình ngáy/OSA hoặc người có bệnh tim mạch – chuyển hóa đi kèm

Làm gì để chẩn đoán OSA?

Đa ký giấc ngủ là phương pháp chẩn đoán toàn diện và có giá trị tham chiếu cao nhất. Trong nhiều trường hợp phù hợp, bác sĩ có thể chỉ định đa ký hô hấp hoặc thiết bị đo giấc ngủ tại nhà để tầm soát/chẩn đoán OSA, tùy triệu chứng, bệnh đi kèm và mức độ nghi ngờ lâm sàng.

Tùy trường hợp, người bệnh có thể được đo tại phòng ngủ chuyên biệt của bệnh viện hoặc bằng thiết bị phù hợp theo chỉ định. Các cảm biến sẽ theo dõi hô hấp, oxy máu, nhịp tim, tư thế ngủ, tiếng ngáy và/hoặc các tín hiệu giấc ngủ cần thiết để bác sĩ đánh giá có ngưng thở khi ngủ hay không, mức độ nặng ra sao và hướng điều trị phù hợp.

Đừng chỉ đoán qua tiếng ngáy, cảm giác mệt mỏi hoặc các ứng dụng theo dõi giấc ngủ. Hãy đến cơ sở chuyên khoa để được đánh giá và chỉ định đa ký hô hấp hoặc đa ký giấc ngủ khi phù hợp.

Lưu ý quan trọng: Việc tầm soát OSA không thay thế điều trị tăng huyết áp. Người bệnh không nên tự ý ngưng, giảm liều hoặc đổi thuốc hạ áp. Mục tiêu của việc phát hiện OSA là giúp bác sĩ tìm thêm yếu tố làm huyết áp khó kiểm soát và xây dựng kế hoạch điều trị toàn diện hơn.

Nếu bạn hoặc người thân có ngáy to, buồn ngủ ban ngày, thừa cân/béo phì hoặc đang gặp khó khăn trong kiểm soát huyết áp, hãy chủ động trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguy cơ OSA.

Tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định, Phòng khám bệnh lý giấc ngủ – Khoa Nội hô hấp tiếp nhận thăm khám, đánh giá nguy cơ và chỉ định đo đa ký hô hấp/đa ký giấc ngủ khi phù hợp. Đội ngũ bác sĩ và kỹ thuật viên chuyên khoa sẽ đồng hành cùng người bệnh trong quá trình chẩn đoán, tư vấn điều trị và theo dõi lâu dài.

Liên hệ: 0909 213 955 hoặc 0283 841 2692, bấm tiếp 215 để được tư vấn khám, đặt lịch đo đa ký hô hấp/đa ký giấc ngủ và nhận hướng dẫn phù hợp.

BS. Quách Thoại Mẫn, Khoa Nội hô hấp – Bệnh viện Nhân dân Gia Định

Tài liệu tham khảo

1. McEvoy JW, McCarthy CP, Bruno RM, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J. 2024;45(38):3912-4018. doi:10.1093/eurheartj/ehae178.
2. Benjafield AV, Ayas NT, Eastwood PR, et al. Estimation of the global prevalence and burden of obstructive sleep apnoea: a literature-based analysis. Lancet Respir Med. 2019;7(8):687-698. doi:10.1016/S2213-2600(19)30198-5.
3. Kapur VK, Auckley DH, Chowdhuri S, et al. Clinical practice guideline for diagnostic testing for adult obstructive sleep apnea: an American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline J Clin Sleep Med. 2017;13(3):479-504. doi:10.5664/jcsm.6506.
4. Redline S, Yenokyan G, Gottlieb DJ, et al. Obstructive sleep apnea-hypopnea and incident stroke: the Sleep Heart Health Study. Am J Respir Crit Care Med. 2010;182(2):269-277. doi:10.1164/rccm.200911-1746OC.