BÀI 1: GIỚI THIỆU ĐƠN VỊ QUẢN LÝ HEN-COPD

Đồng hành cùng người bệnh trong hành trình kiểm soát bệnh hô hấp mạn tính

Hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là hai bệnh hô hấp mạn tính thường gặp. Người bệnh có thể ho kéo dài, khò khè, nặng ngực, khó thở khi gắng sức, thức giấc về đêm hoặc có những đợt bệnh nặng lên phải đi cấp cứu, nhập viện. Điều đáng mừng là nếu được chẩn đoán đúng, điều trị đúng và theo dõi đều đặn, phần lớn người bệnh có thể kiểm soát triệu chứng tốt hơn, giảm đợt cấp và duy trì chất lượng cuộc sống.

Tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định, hoạt động khám, điều trị và quản lý người bệnh hen-COPD đã được Khoa Nội Hô hấp triển khai trong nhiều năm. Trên nền tảng đó, Đơn vị Quản lý Hen-COPD được xây dựng nhằm chuẩn hóa hơn nữa một chuỗi chăm sóc liên tục: khám ngoại trú; đánh giá chức năng hô hấp khi phù hợp; hướng dẫn và kiểm tra kỹ thuật thuốc hít; theo dõi kiểm soát bệnh và nguy cơ đợt cấp; phối hợp chăm sóc nội trú, sau xuất viện và hội chẩn khi bệnh phức tạp hoặc nặng.

Điểm khác biệt của Đơn vị là người bệnh không chỉ được kê đơn thuốc cho một lần khám, mà được nhìn nhận trong một kế hoạch quản lý bệnh mạn tính. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ kiểm soát bệnh, nguy cơ đợt cấp, kỹ thuật sử dụng thuốc hít, tiền sử cấp cứu/nhập viện, thuốc đang dùng, các bệnh đi kèm và nhu cầu cai thuốc lá, vận động/phục hồi chức năng hô hấp hoặc tiêm chủng khi phù hợp. Tùy từng trường hợp, các công cụ chuẩn hóa có thể được sử dụng, như ACT (Asthma Control Test – Bảng kiểm soát hen) ở người bệnh hen; CAAT/CAT (Chronic Airways Assessment Test/COPD Assessment Test – bảng đánh giá tác động của bệnh đường thở mạn) và mMRC (modified Medical Research Council dyspnea scale – thang khó thở cải biên) ở người bệnh COPD.

Đối với người bệnh hen khó kiểm soát, nghi hen nặng, COPD nhiều đợt cấp hoặc từng phải nhập viện, Đơn vị hướng tới nhận diện sớm và hội chẩn chuyên môn khi cần. Mục tiêu là tìm những yếu tố có thể sửa được trước khi kết luận bệnh “quá nặng”, chẳng hạn dùng thuốc hít chưa đúng, tuân thủ chưa đầy đủ, lạm dụng thuốc giảm triệu chứng, hút thuốc lá, viêm mũi xoang, trào ngược dạ dày-thực quản, béo phì, ngưng thở khi ngủ, bệnh tim mạch hoặc chẩn đoán khác gây triệu chứng tương tự.

Ở người bệnh hen khó kiểm soát hoặc nghi hen nặng, bên cạnh hô hấp ký và đánh giá lâm sàng, Đơn vị có thể triển khai các đánh giá chuyên sâu theo chỉ định như đo phân suất nitric oxide trong khí thở ra (FeNO), định lượng bạch cầu ái toan trong máu, IgE toàn phần và/hoặc IgE đặc hiệu. Những thông tin này giúp bác sĩ hiểu thêm về kiểu viêm, mức độ dị ứng và lựa chọn hướng điều trị cá thể hóa khi phù hợp. Tuy nhiên, không có một xét nghiệm đơn lẻ nào tự quyết định chẩn đoán hoặc phác đồ; kết quả luôn cần được diễn giải cùng triệu chứng, tiền sử đợt cấp, thuốc đang dùng, kỹ thuật thuốc hít và chức năng hô hấp.

Đơn vị tăng cường các hoạt động giáo dục người bệnh thông qua câu lạc bộ người bệnh, tài liệu hướng dẫn, truyền thông trực tuyến và các buổi tư vấn nhóm. Người bệnh sẽ được hướng dẫn cách nhận biết dấu hiệu bệnh nặng lên, cách dùng thuốc hít đúng, cách phòng ngừa đợt cấp, vai trò của tiêm chủng, vận động, phục hồi chức năng hô hấp và thời điểm cần đi khám sớm.

Để buổi khám có nhiều giá trị hơn, người bệnh nên mang theo tất cả bình hít đang dùng, toa thuốc gần nhất, giấy ra viện nếu vừa nhập viện, thông tin những lần cấp cứu/đợt cấp và danh sách các mũi tiêm đã biết. Những dữ liệu tưởng như nhỏ này giúp bác sĩ nhìn được “toàn cảnh” và xây dựng kế hoạch sát với thực tế hơn.

Thông điệp của Đơn vị Quản lý Hen-COPD rất rõ ràng: bệnh hô hấp mạn tính cần được quản lý lâu dài, liên tục và cá thể hóa. Người bệnh không đơn độc trong hành trình này. Đội ngũ Khoa Nội Hô hấp sẽ đồng hành để giúp người bệnh kiểm soát triệu chứng tốt hơn, giảm nguy cơ nhập viện và sống chủ động hơn với bệnh.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị cá thể. Người bệnh không tự ý bắt đầu, ngưng hoặc thay đổi thuốc dựa riêng trên nội dung bài viết; hãy trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế phụ trách.