THUỐC DẠNG HÍT TRONG ĐIỀU TRỊ HEN VÀ BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH: DÙNG ĐÚNG MỚI CÓ HIỆU QUẢ

Đúng thuốc, đúng dụng cụ, đúng kỹ thuật và đúng lịch dùng

Thuốc dạng hít giữ vai trò trung tâm trong điều trị hen và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) vì đưa thuốc trực tiếp vào đường thở. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị phụ thuộc đồng thời vào việc chọn đúng thuốc và dụng cụ, dùng đúng kỹ thuật và tuân thủ đúng lịch. Không có một cách hít chung cho mọi thiết bị: bình xịt định liều thường cần phối hợp bấm thuốc với một nhịp hít vào chậm và sâu; dụng cụ hít bột khô thường cần hít vào nhanh, mạnh và sâu sau khi đã chuẩn bị liều; dụng cụ phun sương hạt mịn và các thiết bị khác có hướng dẫn riêng. Vì vậy, người bệnh cần được hướng dẫn theo đúng loại dụng cụ đang sử dụng.

Trước khi hít thuốc, người bệnh cần xác định đúng thuốc và mục đích sử dụng, chuẩn bị liều theo hướng dẫn của thiết bị và kiểm tra bộ đếm liều nếu có. Khi hít, thường cần thở ra nhẹ nhàng tránh xa miệng ngậm, ngậm kín môi, hít theo tốc độ phù hợp với dụng cụ và nín thở vài giây. Sau khi dùng thuốc có corticosteroid dạng hít (ICS – inhaled corticosteroid), cần súc họng kỹ bằng nước rồi nhổ bỏ để giảm nguy cơ nấm miệng và khàn tiếng. Thiết bị cần được vệ sinh, bảo quản và thay thế theo hướng dẫn riêng; không tự ngâm rửa mọi loại dụng cụ vì một số thiết bị bột khô cần tránh ẩm.

Kỹ thuật hít cần được kiểm tra bằng thao tác thực tế, không chỉ hỏi người bệnh có biết dùng hay không. Nhân viên y tế nên làm mẫu, sau đó mời người bệnh thực hiện lại bằng chính dụng cụ đang dùng hoặc dụng cụ mẫu – phương pháp teach-back (hướng dẫn rồi kiểm tra lại bằng cách người bệnh tự làm). Kỹ thuật nên được rà soát ở mỗi cơ hội phù hợp, đặc biệt khi mới kê dụng cụ, sau khi đổi thiết bị, khi bệnh kiểm soát kém, có đợt cấp hoặc xuất hiện tác dụng phụ. Tại lần tái khám, người bệnh nên thực hiện lại kỹ thuật; nếu thuận tiện, có thể mang dụng cụ hít đang sử dụng để đối chiếu.

Việc lựa chọn dụng cụ hít cần được cá nhân hóa theo khả năng phối hợp tay – miệng, lực hít, sức cầm nắm, thị lực, nhận thức, sở thích, khả năng tiếp cận và chi phí. Nếu dùng bình xịt định liều, buồng đệm có thể cải thiện việc đưa thuốc vào phổi và, với corticosteroid dạng hít, giúp giảm tác dụng phụ tại miệng – họng khi được chỉ định. Nên hạn chế dùng quá nhiều loại dụng cụ khác nhau nếu có lựa chọn tương đương, vì có thể làm tăng nhầm lẫn. Người bệnh không tự đổi thuốc hoặc đổi dụng cụ chỉ vì hình dạng, màu sắc hay cảm giác phun khác nhau.

Một số dấu hiệu cho thấy cần kiểm tra lại kỹ thuật hoặc kế hoạch điều trị gồm: bệnh chưa ổn dù dùng thuốc; phải dùng thuốc giảm triệu chứng thường xuyên; ho hoặc khò khè ngay sau khi hít; khàn tiếng, đau rát họng hoặc nấm miệng; không chắc dụng cụ nào dùng duy trì và dụng cụ nào dùng khi có triệu chứng; hoặc không biết thiết bị còn liều hay đã hết. Trong một số phác đồ hen, cùng một thuốc hít phối hợp có thể được bác sĩ chỉ định cho cả điều trị duy trì và giảm triệu chứng; người bệnh cần thực hiện đúng kế hoạch cá nhân, không suy đoán theo màu hoặc hình dạng của bình.

Trước khi kết luận thuốc không hiệu quả hoặc cân nhắc tăng bậc điều trị, cần kiểm tra kỹ thuật sử dụng dụng cụ, mức độ tuân thủ, khả năng tiếp cận thuốc và các yếu tố làm bệnh chưa kiểm soát. Dùng đúng thuốc là cần thiết; dùng đúng dụng cụ, đúng kỹ thuật và đúng lịch mới giúp thuốc phát huy hiệu quả tối ưu.

TS.BS. Lê Thị Thu Hương

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị cá thể. Người bệnh không tự ý bắt đầu, ngưng hoặc thay đổi thuốc dựa riêng trên nội dung bài viết; hãy trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế phụ trách.

Nguồn chuyên môn chính: Bộ Y tế Việt Nam – Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị hen phế quản người lớn và trẻ em từ 12 tuổi trở lên (QĐ 1851/QĐ-BYT, 2020) và Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (QĐ 2131/QĐ-BYT, 2026); Chiến lược toàn cầu về quản lý và dự phòng hen cập nhật 2026 (GINA 2026); Chiến lược toàn cầu về chẩn đoán, quản lý và dự phòng COPD cập nhật 2026 (GOLD 2026).

Thẻ: qlhcopd