Ngủ Rũ –  Giấc ngủ ngoài ý muốn

Ngủ Rũ –  Giấc ngủ ngoài ý muốn

• 22/09/2025
• Phạm Khánh Nhật

Quý vị có bao giờ thấy một người đang trò chuyện vui vẻ bỗng dưng gục xuống ngủ? Hay một học sinh bị ngủ gật ngay trong giờ kiểm tra, dù hôm trước đã ngủ đủ? Với nhiều người, điều đó có thể bị cho là “lười biếng” hoặc “thiếu tập trung”, nhưng thực tế, họ có thể đang mắc phải một căn bệnh mang tên ngủ rũ (narcolepsy). Nhân Ngày Ngủ Rũ Thế Giới (22 tháng 9), chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu về một rối loạn giấc ngủ thường bị hiểu lầm này.

Bệnh ngủ rũ là gì ?

Ngủ rũ là một hội chứng lâm sàng đặc trưng bởi tình trạng buồn ngủ ban ngày kéo dài, thường kèm theo các triệu chứng khác như cơn mất trương lực cơ (cataplexy), giấc ngủ ban đêm bị gián đoạn, liệt khi ngủ, cũng như các ảo giác lúc ngủ gà và lúc tỉnh dậy. Bệnh ngủ rũ thường được chia thành hai loại chính: loại 1 (kèm theo cơn mất trương lực cơ) và loại 2 (không có triệu chứng này).

Trong ngủ rũ, người bệnh thường xuyên cảm thấy buồn ngủ quá mức vào ban ngày và có thể ngủ gục bất cứ lúc nào – khi đang học, làm việc, ăn cơm hay thậm chí đang nói chuyện. Điều đáng nói, tình trạng này không phụ thuộc vào việc ngủ đủ hay thiếu ngủ ban đêm. Dù có nghỉ ngơi đầy đủ, họ vẫn không thể duy trì sự tỉnh táo. Đây chính là điều khiến bệnh khác biệt với sự mệt mỏi thông thường.

Những biểu hiện thường gặp

• Buồn ngủ và ngủ gục ban ngày: triệu chứng phổ biến nhất.
• Cơn mất trương lực cơ đột ngột (cataplexy): khi cười, xúc động mạnh, cơ bắp có thể mềm nhũn, khiến người bệnh gục xuống hoặc ngã.
• Liệt khi ngủ: trong vài giây hoặc vài phút lúc mới ngủ hoặc mới tỉnh, họ không thể cử động, dù ý thức vẫn tỉnh táo.
• Ảo giác sống động: thường xuất hiện khi sắp ngủ hoặc vừa tỉnh giấc.

Các biểu hiện này khiến cuộc sống người bệnh bị đảo lộn. Nhiều trường hợp bị hiểu lầm là lười biếng, thiếu cố gắng, trong khi thực tế họ đang phải vật lộn với một căn bệnh thật sự.

Ảnh hưởng đến cuộc sống

• Trong học tập và công việc: người bệnh dễ bị mất tập trung, giảm hiệu quả, đôi khi bị đánh giá sai năng lực.
• Trong đời sống xã hội: những cái nhìn thiếu cảm thông có thể khiến họ tự ti, cô lập.
• Về an toàn: ngủ gục khi lái xe, làm việc với máy móc… tiềm ẩn nhiều nguy cơ tai nạn.
• Về tâm lý: dễ dẫn đến lo âu, trầm cảm nếu không nhận được sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng.

Chẩn đoán như thế nào?

Nếu quý vị hoặc người thân thường xuyên buồn ngủ ban ngày quá mức kèm theo các triệu chứng kể trên, hãy tìm đến bác sĩ chuyên về giấc ngủ. Việc chẩn đoán ngủ rũ không đơn giản, vì cần loại trừ các nguyên nhân khác gây buồn ngủ như thiếu ngủ, ngưng thở khi ngủ, trầm cảm hoặc tác dụng phụ thuốc.

Các phương tiện hỗ trợ chẩn đoán chuyên biệt bao gồm:

• Đa ký giấc ngủ (PSG): ghi lại hoạt động não, hô hấp, tim mạch và cử động trong giấc ngủ.
• Nghiệm pháp thời gian tiềm thời giấc ngủ (MSLT): đo thời gian tiềm thời giấc ngủ trung bình và sự xuất hiện sớm của giấc ngủ REM.
• Định lượng orexin-A trong dịch não tủy: đây là một xét nghiệm chuyên sâu, chỉ thực hiện trong những trường hợp đặc biệt, giúp khẳng định chẩn đoán.

Quản lý và điều trị

Điều trị bệnh ngủ rũ cần được cá thể hóa và theo dõi lâu dài. Người bệnh nên đến gặp bác sĩ chuyên về giấc ngủ để được chẩn đoán chính xác và kê đơn thuốc phù hợp.

Ngoài thuốc, một số cách giúp cải thiện tình trạng:

• Ngủ và thức dậy đúng giờ mỗi ngày.
• Ngủ trưa ngắn 10–20 phút để lấy lại sự tỉnh táo.
• Tránh sử dụng rượu bia, thuốc lá, chất kích thích.
• Thông báo với thầy cô, đồng nghiệp để nhận được sự thông cảm và hỗ trợ.

Với sự thấu hiểu, người bệnh sẽ tự tin hơn trong học tập, công việc và hòa nhập cộng đồng.

Làm thế nào để hỗ trợ người bệnh?

Gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người bệnh có cuộc sống tốt hơn:

• Tìm hiểu và thấu cảm: Chủ động tìm hiểu về bệnh để hiểu rằng đây là một tình trạng y khoa, không phải lỗi của người bệnh.
• Hỗ trợ lịch trình: Giúp đỡ và tạo điều kiện để người bệnh có những giấc ngủ ngắn theo kế hoạch trong ngày.
• Tạo môi trường an toàn: Nhận biết và giúp người bệnh tránh các hoạt động nguy hiểm khi cơn buồn ngủ ập đến.

🌟 Nhân Ngày Ngủ Rũ Thế Giới 22/9, hãy cùng lan tỏa thông điệp:

👉 “Ngủ rũ không phải là lười biếng – đó là bệnh lý cần được cảm thông và đồng hành.”

👉 Nếu quý vị hoặc người thân có triệu chứng buồn ngủ ban ngày quá mức, ngủ gục bất thường hoặc nghi ngờ chứng ngủ rũ, hãy đến khám tại Phòng khám và Thăm dò Giấc ngủ – Khoa Hô hấp, Bệnh viện Nhân Dân Gia Định để được chẩn đoán và tư vấn điều trị.

📞 Liên hệ: 0909.213.955 hoặc số nội bộ 215.