HƯỞNG ỨNG NGÀY CHĂM SÓC GIẢM NHẸ THẾ GIỚI 10/10/2026
KIỂM SOÁT ĐAU: MỘT PHẦN THIẾT YẾU CỦA CHĂM SÓC GIẢM NHẸ
BS Trần Đinh Hương, Khoa Ung Bướu, Bệnh viện Nhân dân Gia Định
Đã bao giờ bạn nghe một người vẫn còn tỉnh táo, vẫn đang từng ngày chống chọi với bệnh tật, nhưng nói rằng: “Sống mà đau đớn thế này, thà chết còn hơn”?
Hay bạn từng nhìn thấy một người bệnh ung thư co mình vì đau, mất ngủ nhiều đêm, không thể ăn uống, đi lại, thậm chí một cái trở mình trên giường cũng trở thành thử thách?
Hoặc ở những ngày cuối đời, khi điều người bệnh và gia đình mong mỏi nhất chỉ đơn giản là được bình yên, thì cơn đau vẫn hiện diện, khiến từng giờ từng phút còn lại trở nên nặng nề hơn.
Đau – Chưa bao giờ chỉ là một cảm giác khó chịu
Đau có thể lấy đi giấc ngủ, sự ngon miệng, khả năng vận động, niềm vui và sự độc lập của một con người. Khi kéo dài, đau còn có thể gây lo âu, buồn bã, kiệt sức, làm người bệnh thu mình và ảnh hưởng sâu sắc đến cả gia đình.
Đau là một trong những vấn đề lớn của người bệnh ung thư
Theo GLOBOCAN 2024, Việt Nam ước tính có 177.404 trường hợp ung thư mới mỗi năm, với 111.015 trường hợp tử vong và 404.153 người hiện mắc ung thư vẫn còn đang sống kể từ khi được chẩn đoán.
Trong những người bệnh ấy, đau là một triệu chứng rất thường gặp, xảy ra ở 20 – 50% người bệnh ung thư thuộc mọi giai đoạn, thậm chí có thể lên tới 80% ở người bệnh ung thư tiến triển, cuối đời. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng xem đau và khó thở là hai trong những triệu chứng thường gặp và nghiêm trọng nhất ở những người bệnh chăm sóc giảm nhẹ.
Nhưng quan trọng là: Đau không phải là thứ mà người bệnh bắt buộc phải chịu đựng
Ngày nay, với sự phát triển của y học, đã có nhiều phương pháp điều trị, phần lớn các cơn đau có thể được giảm đáng kể.
Tuy nhiên, muốn điều trị đau, trước hết phải hiểu cơn đau
Không phải mọi cơn đau đều giống nhau.
Một người bệnh ung thư có thể đau do bản thân khối u; đau do tổn thương xương; đau do dây thần kinh bị chèn ép; đau sau phẫu thuật; đau liên quan đến hóa trị, xạ trị hoặc các thủ thuật điều trị. Nhiều người thậm chí có cùng lúc nhiều cơ chế đau khác nhau.
Vì vậy, điều trị đau không đơn thuần là hỏi “đau bao nhiêu điểm?” rồi kê một loại thuốc.
Bác sĩ cần biết cơn đau nằm ở đâu, mức độ bao nhiêu, đau như thế nào, xuất hiện liên tục hay từng cơn, yếu tố nào làm đau tăng hay giảm, nguyên nhân có thể là gì và quan trọng hơn cả, cơn đau đang ảnh hưởng đến cuộc sống của người bệnh như thế nào.
Một mức đau tưởng như chỉ “4/10” nhưng khiến người bệnh không ngủ được nhiều đêm, không thể bước xuống giường hay không thể ôm con mình nữa là một vấn đề cần được quan tâm và điều trị.
Và trong chăm sóc giảm nhẹ, chúng ta không chỉ nhìn vào cơn đau. Chúng ta nhìn vào một con người đang đau. Một cơn đau thể chất có thể trở nên nặng nề hơn khi người bệnh đang lo lắng về tương lai, sợ trở thành gánh nặng cho gia đình, gặp khó khăn tài chính, mất vai trò trong gia đình hoặc đối diện với những câu hỏi về sự sống và cái chết.
Đó chính là khái niệm “Đau toàn diện – Total pain”: Nỗi đau của con người có thể bao gồm nhiều thành phần thể chất, tâm lý, xã hội và tinh thần đan xen với nhau.
Kiểm soát đau không chỉ có thuốc giảm đau
Tùy từng nguyên nhân và mức độ đau, bác sĩ có thể lựa chọn hoặc phối hợp nhiều loại thuốc, nhiều phương pháp.
Đó có thể là các thuốc giảm đau thông thường, thuốc opioid như morphine khi có chỉ định, các thuốc hỗ trợ điều trị đau thần kinh hoặc đau xương; đồng thời điều trị chính nguyên nhân gây đau bằng hóa trị, xạ trị, phẫu thuật hoặc các phương pháp giảm đau can thiệp.
Bên cạnh thuốc, vật lý trị liệu, điều chỉnh tư thế, các phương pháp thư giãn, hỗ trợ tâm lý, chăm sóc giấc ngủ và sự đồng hành của gia đình cũng góp phần làm giảm trải nghiệm đau của người bệnh.
Không có một đơn thuốc hay phương pháp giảm đau phù hợp cho tất cả mọi người.
Tuổi, bệnh nền, chức năng gan thận, nguyên nhân đau, loại đau, các thuốc đang sử dụng, đáp ứng trước đó và mong muốn của chính người bệnh đều cần được cân nhắc. Vì vậy, điều trị đau cần được cá thể hóa và đánh giá lại thường xuyên.
Người bệnh cũng không nên đợi đến khi “đau không chịu nổi” mới thông báo với nhân viên y tế. Hãy nói với bác sĩ khi cơn đau mới xuất hiện, khi đau thay đổi tính chất, hay đau tăng dần, xuất hiện vị trí mới hoặc khi thuốc đang sử dụng không còn đủ hiệu quả.
Cần ghi nhớ: Morphine không đồng nghĩa với “hết cách điều trị”
Một trong những rào cản thường gặp trong kiểm soát đau là tâm lý e ngại thuốc giảm đau mạnh, đặc biệt là morphine.
Có người bệnh cố chịu đau vì sợ “nghiện thuốc”. Có gia đình cho rằng một khi phải sử dụng morphine nghĩa là bệnh đã bước vào những ngày cuối cùng. Một số người lại sợ rằng sử dụng morphine sớm sẽ khiến sau này “không còn thuốc để dùng”.
Những quan niệm này có thể khiến người bệnh phải chịu đựng những cơn đau hoàn toàn có khả năng được kiểm soát.
WHO xác định opioid là thuốc thiết yếu trong điều trị đau từ trung bình đến nặng trong ung thư và chăm sóc giảm nhẹ. Khi được bác sĩ lựa chọn đúng chỉ định, chỉnh liều theo từng người bệnh và theo dõi phù hợp, đây là một công cụ điều trị quan trọng giúp kiểm soát đau và cải thiện chất lượng sống.
Để người bệnh có thể sống cuộc sống của mình tốt nhất có thể.
– Có thể đó là một đêm ngủ trọn giấc.
– Là có thể ngồi dậy ăn một bữa cơm với gia đình.
– Là có thể bước vài bước ra khỏi phòng bệnh.
Hay đôi khi, ở những ngày cuối cùng, đơn giản là có thể nằm yên bên những người mình yêu thương mà không phải vật vã vì đau.
Ngày 10/10/2026, Ngày Chăm sóc Giảm nhẹ Thế giới mang thông điệp: “Pain Management: An Essential Part of Palliative Care” – “Kiểm soát đau: Một phần thiết yếu của chăm sóc giảm nhẹ”
Chăm sóc giảm nhẹ không có nghĩa là từ bỏ điều trị. Đó là chăm sóc chủ động nhằm phòng ngừa và làm giảm đau khổ, cải thiện chất lượng sống cho người mắc bệnh nghiêm trọng và gia đình họ và có thể được triển khai song song với các phương pháp điều trị bệnh ngay từ sớm.
Bởi mục tiêu cuối cùng của y học không chỉ là kéo dài sự sống.
Mà còn là giúp mỗi ngày người bệnh đang sống trở thành một ngày đáng sống hơn.
Và đôi khi, điều đầu tiên chúng ta có thể làm để đạt được điều đó chỉ đơn giản là:
Đừng để người bệnh phải chịu đau một mình!
Để được tư vấn và hỗ trợ chăm sóc sức khỏe, người bệnh và gia đình có thể liên hệ Khoa Ung Bướu, Bệnh viện Nhân dân Gia Định qua số điện thoại 0283 841 2692, bấm phím 289.
Tổng Lượt Truy Cập: 1038617
Số Người Đang Online : 35