UỐNG THUỐC ĐÁI THÁO ĐƯỜNG ĐÚNG CÁCH – CHÌA KHÓA VÀNG CHẶN ĐỨNG BIẾN CHỨNG

Khi nhận được chẩn đoán mắc bệnh đái tháo đường, nhiều người thường rơi vào tâm lý hoang mang và lo lắng. Tuy nhiên, đái tháo đường hoàn toàn có thể được kiểm soát tốt nếu chúng ta biết cách “làm bạn” với nó. Trong hành trình này, việc sử dụng thuốc viên đúng y lệnh của bác sĩ và tái khám định kỳ chính là chiếc áo giáp vững chắc nhất giúp bạn bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm.

1. Hiểm họa khôn lường khi dùng thuốc sai liều

Nhiều người bệnh thường có thói quen tự điều chỉnh thuốc theo cảm nhận cá nhân hoặc tự ý ngưng thuốc khi thấy đường huyết ổn định. Đây là những sai lầm cực kỳ nguy hiểm, có thể dẫn đến các tác dụng phụ đe dọa trực tiếp đến tính mạng:

Nguy cơ từ việc tự ý tăng liều: Uống quá liều thuốc có thể đẩy cơ thể vào trạng thái hạ đường huyết cấp tính. Đây là một cấp cứu y khoa nghiêm trọng với các biểu hiện như vã mồ hôi lạnh, bủn rủn tay chân, tim đập nhanh, hoa mắt, lú lẫn. Nếu không được xử trí kịp thời, người bệnh có thể rơi vào hôn mê, tổn thương não vĩnh viễn, thậm chí tử vong.
Nguy cơ từ việc giảm liều hoặc bỏ thuốc: Khi lượng thuốc không đủ, đường huyết sẽ tăng vọt hoặc dao động thất thường. Tình trạng này âm thầm phá hủy các mạch máu lớn và mạch máu nhỏ, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như mờ mắt (mù lòa), suy thận mãn tính, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và hoại tử bàn chân phải đoạn chi.
Tác dụng phụ lên hệ tiêu hóa và gan, thận: Mỗi loại thuốc có cơ chế hấp thu khác nhau. Nếu không uống đúng thời điểm (trước, trong hoặc sau bữa ăn theo chỉ dẫn), người bệnh dễ bị đầy hơi, buồn nôn hoặc tiêu chảy kéo dài, đồng thời làm tăng gánh nặng độc tính lên gan và thận.

2. Cạm bẫy “tử thần” từ các loại thuốc không rõ nguồn gốc và nguy cơ nhiễm toan nặng

Vì tâm lý lo lắng hoặc tin vào những lời quảng cáo đường mật về các loại thuốc Nam, thuốc Bắc, viên hoàn gia truyền “chữa dứt điểm tiểu đường”, không ít người đã tự ý bỏ phác đồ điều trị của bệnh viện. Sự thật lâm sàng cho thấy rất nhiều sản phẩm trôi nổi này có chứa Phenformin – một hoạt chất hạ đường huyết đã bị Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế nghiêm cấm lưu hành từ nhiều thập kỷ trước do độc tính cực kỳ nguy hiểm.

Đánh lừa người bệnh giai đoạn đầu: Phenformin khiến đường huyết sụt giảm rất nhanh, tạo cảm giác bệnh tình chuyển biến tốt, khiến người bệnh lầm tưởng đã tìm được “thần dược”.
Nguy cơ nhiễm toan lactic nặng (Máu nhiễm axit): Hoạt chất này ức chế quá trình chuyển hóa bình thường của tế bào, gây tích tụ lượng lớn axit lactic trong máu. Khi tình trạng nhiễm toan nặng xảy ra, môi trường nội môi bị hủy hoại hoàn toàn.
Hậu quả thảm khốc: Người bệnh rơi vào trạng thái mệt lả, đau bụng dữ dội, nôn mửa, khó thở sâu (thở ngáp cá), tụt huyết áp nghiêm trọng và suy đa cơ quan (suy thận cấp, suy tim). Dù được đưa đi cấp cứu lọc máu và hồi sức tích cực tại các bệnh viện tuyến cuối, tỷ lệ tử vong do nhiễm toan lactic vẫn ở mức cực kỳ cao.

3. Đơn thuốc của bác sĩ là “tấm khiên” được may đo riêng cho mỗi người

Phác đồ điều trị đái tháo đường hoàn toàn không có một công thức chung. Để đưa ra một đơn thuốc an toàn và hiệu quả, bác sĩ phải cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên: độ tuổi, cân nặng, mức đường huyết, chức năng lọc của thận, tình trạng gan và các bệnh lý tim mạch đi kèm của từng cá nhân. Do đó, việc tự ý dùng chung đơn thuốc của người khác là hoàn toàn sai lầm.

Ba nguyên tắc vàng cần ghi nhớ:

Tuyệt đối tuân thủ y lệnh: Chỉ sử dụng đúng loại thuốc, đúng liều lượng và hàm lượng được kê trong đơn.
Uống đúng giờ: Duy trì thói quen uống thuốc vào các mốc thời gian cố định trong ngày tương ứng với bữa ăn để thuốc đạt hiệu quả tối ưu và giảm thiểu tác dụng phụ.
Báo cáo ngay bất thường: Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu mệt mỏi hay rối loạn nào, hãy liên hệ ngay với bác sĩ để được chỉnh liều an toàn, tuyệt đối không tự ý tăng giảm thuốc.

4. Tái khám và xét nghiệm định kỳ: “Chiếc la bàn” định hướng điều trị

Xét nghiệm HbA1c: Chỉ số này giúp bác sĩ đánh giá mức độ kiểm soát đường huyết trung bình của bạn trong suốt 3 tháng qua, từ đó biết được phác đồ hiện tại có thực sự hiệu quả hay không.
Kiểm tra chức năng gan, thận và mỡ máu: Giúp theo dõi sát sao sức khỏe của các cơ quan đào thải, đảm bảo cơ thể không bị quá tải hoặc gặp tác dụng phụ do thuốc.
Tầm soát biến chứng sớm: Thực hiện khám mắt, kiểm tra tim mạch và khám bàn chân định kỳ giúp phát hiện sớm các tổn thương thần kinh và mạch máu để xử trí kịp thời.

Việc tự đo đường huyết mao mạch tại nhà chỉ phản ánh chỉ số đường ở một thời điểm nhất định. Để đánh giá toàn diện và kiểm soát tốt bệnh, việc tái khám đúng hẹn để thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu là bắt buộc:

5. Hướng dẫn xử trí nhanh tình trạng hạ đường huyết tại nhà

Khi có các biểu hiện của hạ đường huyết (vã mồ hôi, run rẩy, đói cồn cào, tim đập nhanh), người bệnh hoặc người nhà cần thực hiện ngay Quy tắc 15-15:

Ăn hoặc uống ngay 15g carbohydrate hấp thu nhanh (tương đương 1/2 cốc nước trái cây, 1/2 cốc nước ngọt thông thường, hoặc 3-4 viên đường).
Nghỉ ngơi và đợi trong 15 phút, sau đó tiến hành đo lại đường huyết.
Nếu đường huyết vẫn dưới 70 mg/dL (3.9 mmol/L), tiếp tục lặp lại bước 1. Nếu tình trạng không cải thiện sau 2-3 lần hoặc người bệnh lơ mơ, hãy đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất.

Bệnh đái tháo đường hoàn toàn không đáng sợ nếu chúng ta trang bị đầy đủ kiến thức và tuân thủ điều trị. Hãy từ bỏ thói quen tự ý dùng thuốc hoặc tin vào những bài thuốc không rõ nguồn gốc để bảo vệ tính mạng của chính mình. Sự hợp tác chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa và lối sống lành mạnh chính là chìa khóa giúp bạn sống khỏe mạnh, hạnh phúc trọn vẹn cùng đái tháo đường.

BS.CK1 Phan Thị Quỳnh Như, Khoa Nội tiết thận, Bệnh viện Nhân dân Gia Định